Başkanlık sistemi nedir?

Başkanlık sistemi nedir? Başkanlık sistemi ne değildir? sualleri merak konusu. Çağdaş dönem hükümet sistemleri daha daha çok yasama yürütme ve yargı erki arasındaki aitin nasıl dizayn edildiği üzerinden tanımlanıyor. Kuvvetler ayrılığına dayanan demokratik sistemler bugün üç temel hükümet modeli şeklinde uygulanır. Başkanlık sistemi de bu modeller arasında bulunmaktadır.
Çağdaş dönem hükümet sistemleri daha daha çok yasama yürütme ve yargı erki arasındaki aitin nasıl dizayn edildiği üzerinden tanımlanıyor. Bu husus, ekseriyetle yasama ve yürütme yetkilerinin aynı elde toplandığı kuvvetler birliği ile değişik uzuvlar arasındaki balans ve denetimi sağlayacak şeklinde yetkilerin paylaştırıldığı kuvvetler ayrılığı olarak sınıflandırılır. Başkanlık sisteminin de içinde bulunduğu demokratik sistemler bugün üç temel hükümet modeli şeklinde uygulanır.

1- Kuvvetler arasında sert ayrılığın olduğu Başkanlık Sistemi,
2- Kuvvetler arasındaki balansın daha yumuşak tertip ettiği parlamenter sistem,
3- Başkanlık sistemi ve parlamenter sistemin karışımı olan yarı başkanlık sistemi.

BAŞKANLIK SİSTEMİ NEDİR?

Bakanlık Sistemi, devletin yasama yürütme ve yargı uzuvlarının net bir ayrımı olan ve balans dayanır. Halk tarafından ayrı ayrı seçilerek göreve getirildiği ve dolayısıyla birbirlerine karşı değil halka karşı mesul olduğu, görev sürelerinin sabit olduğu, yasama ve yürütme uzuvları arasında yetki ve görev ayrımının net bir şekilde yapıldığı hükümet sistemine Başkanlık Sistemi denir. Başkan, yürütme (kabine) ve yasama (milletvekilleri) halk tarafından seçilir. Türkiye’de yapılacak referandum ile yeni idare sistemi için ihtiyaç duyulan çalışmalar başlayacak.

EHEMMİYETLİ ÖNCÜLER BAŞKANLIK SİSTEMİNİ GÜNDEME GETİRDİ

Turgut Özal: Parlamenter sistemde denetim yoktur. Oysa başkanlık sisteminde net olarak kuvvetler ayrılığı vardır.

Süleyman Demirel: İsterdim ki, Türkiye’de başkanlık sistemini yapalım. Devlet büyük, ülke büyük, halk çok dinamik biz bu ülkeyi idare edemiyoruz. Sistemde farklık yapmamız gerekli.

Alparslan Türkeş: Tarih ve töremize uygun olarak Başkanlık Sistemi’ni müdafaa ediyoruz.

Muhsin Yazıcıoğlu: Başkanlık sistemi ile sistem yine tertip etmeli. İcranın meclis dışına çıkarılması lazım. Biz başkanlık sistemini müdafaa ediyoruz.
BAŞKANLIK SİSTEMİ GERİ KALMIŞ ÜLKELERE MAHSUS BİR HÜKÜMET MODELİ MİDİR?

Dünya Bankası’nın 2015 senesi verilerine göre dünyanın ekonomik açıdan en büyük yirmi ülkesinin;

5 tanesinde başkanlık sistemi
2 tanesinde yarı başkanlık sistemi
10 tanesinde parlamenter sistem
1 tanesinde tek partili hükümet sistemi
1 tanesinde meclis hükümeti modeli
1 tanesinde salt monarşi
uygulanmaktadır.Toplam gayrîsâfî millî hâsıla değerleri açısından bakıldığında;
Başkanlık sistemi uygulayan ülkeler: 23,3 trilyon AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Doları
Parlamenter sistem uygulayan ülkeler: 21,9 trilyon AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Doları
Yarı başkanlık sistemini uygulayan ülkeler: 4,6 trilyon AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Doları
Diğer sistemleri uygulayan ülkeler: 11,8 ise trilyon AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ Doları
6- BAŞKAN, YARGIYA BUYRUK VEREBİLİR Mİ?

Başkanlık sistemi yargı bağımsızlığına ve tarafsızlığına dayanmaktadır. Yargı uzuvlarının azalarının seçilmesi veya göreve getirilmesinde yasama ve yürütme uzuvlarının yetkisi arasında dengelenmiştir. Yargı üyelerinin atanması sürecinde nihaî yetkinin yasama uzvunda olması, yargıyı başkanın tesirinden kurtarmaktadır.

7- BAŞKAN İSTEDİĞİ KİŞİYİ DİLEDİĞİ YERE ATAYABİLİR Mİ?

Başkanlık sistemi uygulayan ülkelerde kamu bürokrasisindeki bütün üst düzey atamalar (valiler, büyükelçiler, komutanlar, müsteşarlar vb.) yasama uzuvunun onayına bağlıdır. Bu yüzden başkan atamalarda tek yetkili merci değildir.
8- YASAMA UZUVU, BAŞKANI GÖREVDEN UZAKLAŞTIRABİLİR Mİ?

Başkanlık sistemi uygulayan bütün ülkelerde yasama uzuvu, anayasada belirtilen istisnaî (ağır cezaî mesuliyet gerektiren rüşvet, vatana hıyanet, görevi kötüye kullanma vb. adlî bir suçun işlenmesi gibi) hallerde başkanı görevden uzaklaştırabilir.

9- BAŞKAN YASAMA ORGANİNİ FESH EDEBİLİR Mİ?

Başkanlık sisteminde başkan yasama uzvunu (meclisi) feshedemez. Buna karşılık cumhuriyetle yönetilen ve parlamenter sistem uygulayan ülkelerin tamamında reisicumhuruna, yarı başkanlık sistemi uygulayan ülkelerin tamamında ise devlet başkanına yasama uzvunu feshetme yetkisi tanınmıştır.

10- BAŞKAN TEK BAŞİNA YASA ÇİKARABİLİR Mİ?

Başkanlık sisteminde yasa koyma yetkisi yasama uzuvu olan meclise aittir ve bu yetki devredilemez. Dolayısıyla başkanın yasa yapma yetkisi yoktur.

Türk tipi başkanlık sistemi nedir?

AK Parti’nin önerdiği Başkanlık sistemi bir hayli istikametten AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’deki modelden ayrılıyor.Başkan direk halk tarafından 5 seneliğine seçilecek. Başkan olmak için 40 yaşında ve üniversite mezunu olma koşulu savunacak. Bir kişi iki dönem başkanlık yapabilecek. Başkan, seçimler öncesinde başkan yardımcısını da halka izah edecek.

Sistemde merkeziyetçi yapı savunacak, tek meclis olacak. Meclis’in milletvekili sayısı 550 olarak savunacak. Parlamento seçimleri ile başkanlık seçimi eş vakitli 5 senede bir yapılacak. Ancak “3 senede bir parlamentonun yarısının yenilenmesi” yöntemi üzerinde de çalışılıyor. Bu vaziyette, yenilenecek azalar kurayla belirlenecek.

Başkan Meclis’e değil yalnızca halka karşı mesul olacak. Bu yüzden güvenoyu ve gensoru uygulamaları kaldırılacak. Bu yolla başkan ve kabinenin düşürülmesi olanağı da olmayacak. Başkan kabinesini meclis içinden seçmeyecek. Milletvekili olanlar bakan olamayacak.

Amerikan sistemin değişik olarak büyükelçi gibi üst düzey bürokratlar başkan tarafından atanacak. Meclis onayı aranmayacak.Bütçeyi başkan hazırlayacak, Meclis’in bütçeyi attırma veyahut eksiltme yetkisi olacak.

Modele göre başkan, reisicumhurun hali hazırda sahip olduğu yetkilerin yanı sıra bakanları da atayacak. Hükümetin olduğu gibi partinin idaresi de başkana geçecek. Parti içinde başkan olduğu sürece partili kimliğinin sürebileceği, parti öncüsü olmayabileceği yöntemleri üzerinde de duruluyor.
Başkan, vatana hainlik gibi belli başlı bir takım suçlardan yargılanabilecek. Yargılamayı Yüce Divan sıfatı ile Anayasa Mahkemesi yapacak. Başkanı, Yüce
Divan’a gönderme yetkisi ise Meclis’te olacak. Meclis, bu kararı nitelikli çoğunluk ile verecek. Başkan ile ilgili yargılama kararı verilmesi için 367 kabul reyi aranması tasarılanıyor.
Bu başkanlık modelinin Ürdün modeli ile çok benzer olduğu da konuşulan diğer bir görüş. Anımsadalım Ürdün bir Kraliyet ve Kral tarafından yönetiliyor.

Başkanlık sistemi nedir? sualinin cevabını haberimizde sizlerle paylaştık. En aktüel ve son dakika haberleri milletinsecimi.com adresinden izleyebilirsiniz.